Korenbrugsluis
Lingewacht
Het huis op de hoek Vijfde Uitgang/Blauwe Torenstraat heeft nog gedeelten die uit begin 17e eeuw stammen. Het was een magazijn van het Hoogheemraadschap. Maar in 1704 werd het in militair gebruik genomen als wachthuis en magazijn. Het wordt sinds die tijd de Lingewacht genoemd. Vanaf 1830 werd het ook als laboratorium voor ‘ernstvuurwerken’ (munitiemakerij) gebruikt. Het gebouw bleef tot 1967 in militair gebruik. Ondanks dat het nu een rijksmonument is, is het gebouw later voorzien van veel moderne ramen en een moderne pleisterlaag.
Waaiersluis
De Korenbrugsluis is een waaiersluis, een vinding toegeschreven aan de bekende waterbouwkundige Jan Blanken. Een waaiersluis kan tegen hoog water in, ofwel tegen de stroom in, open- of dicht worden gedraaid en werd dan ook toegepast bij de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie vanaf 1815. Want wanneer men het land onder water wil zetten, dan moet men de sluizen altijd tegen hoog water in openzetten.
Deze bovenstaande afbeelding laat voor het gemak een enkele sluisdeur zien. Door riolen (1 en 3), voorzien van schuiven (2) kan de waterdruk van de hoog waterzijde tegen de grotere sluisdeur (5) gezet worden. Deze duwt dan vanzelf de kleinere deur (6) in de waterweg. Andersom werkt het ook door de ‘kast’ (4) leeg te laten lopen naar de laagwaterzijde.
Bij de Korenbrug werd in 1793 voor het eerst een waterkering gemaakt, bestaande uit een brug over gemetselde kolommen met vijf openingen, af te sluiten met schotbalken. Dit was de eerste waterkering in de Lingehaven en de sluis wordt daarom ook wel de ‘Eerste Waterkering’ genoemd. In 1809 werd dit veranderd in een keersluis. In 1824 werd de sluis gewijzigd in de huidige waaiersluis. Een waaiersluis was hier handig, omdat het water van de Merwede, of de Linge hoog kon zijn.
Nieuwe Hollandse Waterlinie
De militaire functie van de sluis zit aan de andere zijde, daar zijn schotbalksleuven te zien. Door daarin schotbalken aan te brengen, kon men bepalen tot welke hoogte men water in de Linge wilde vasthouden. De Linge werd via het inundatiekanaal bij Tiel ‘hoog opgezet’ (zie bovenstaande foto), waarbij de uiterwaarden onder liepen en het water aan weerszijden hoog tegen de dijken stond. De Linge tussen de sluizen bij Asperen en Gorinchem vormde namelijk een watervoorraad om de inundatie van de Nieuwe Hollandse Waterlinie op peil te houden.
